Handleiding voor gebiedsoffertes: samen werken aan waarde voor boer en landschap

Client:Platform Natuurinclusieve Landbouw Gelderland

CategoryRural Areas

In het Actieplan Natuurinclusieve landbouw Gelderland voerde De Natuurverdubbelaars binnen het fiche Verdienmodellen een onderzoek uit naar wat boeren kunnen bijdragen aan de opgaven van het landelijk gebied en wat zij daarvoor nodig hebben. Als resultaat van dit project hebben we een handleiding ontwikkeld om boeren in staat te stellen zelf met een gebiedsvisie te komen en aan te geven op welke manier en onder welke voorwaarden zij kunnen bijdragen aan de opgaven binnen hun gebied.

De gebiedsofferte

Een gebiedsofferte is een gezamenlijk bod door verschillende agrariërs in een gebied, waarin wordt aangegeven wat zij kunnen doen ten aanzien van maatschappelijke opgaven en wat daarvoor nodig is. Boeren kunnen door middel van een gebiedsofferte de regie nemen binnen gebiedsprocessen en laten zien wat er kan. De gebiedsofferte wordt opgesteld door een boer, groep boeren of een vertegenwoordiger van het gebied. De bedoeling van een gebiedsofferte is om bottom-up tot een breed gedragen plan te komen voor de toekomst.

Maatschappelijk bod Het maatschappelijk bod brengt de verschillende partijen samen door vraag en aanbod te verbinden. Het onderzoekt wat de maatschappij vraagt, wat boeren kunnen bieden en wat ze hiervoor nodig hebben.

De handleiding

In de handleiding beschrijven we wat een gebiedsofferte is, wat je ermee kunt, wie je moet betrekken, waar je aan moet denken, en hoe je de gebiedsofferte vorm geeft. In het rapport komen de belangrijkste onderdelen van een gebiedsofferte aan de orde en is een concreet stappenplan uitgewerkt om tot een gebiedsofferte te komen. We onderscheiden 3 fasen:

  • De voorbereidingsfase, waarin het belangrijk is om draagvlak voor het gebiedsproces te verzamelen, de afbakening af te bepalen en afspraken te maken over de uitvoering van de gebiedsofferte.
  • De uitwerkingsfase, waarin het in kaart brengen van gebiedsopgaven en het bepalen van een eigen gebiedsvisie centraal staat. In deze fase wordt ook in dialoogtafels tussen boeren en overheden besproken wat nodig is om de gebiedsvisie die antwoord geeft op de gebiedsopgaven te realiseren.
  • De borgingsfase, waarin de gebiedsofferte wordt uitgevoerd en waar ook evaluatie- en monitoringsmomenten worden vastgelegd.

Met dit document geven we handvatten voor (vertegenwoordigers van) boeren voor het opstellen van een gebiedsofferte: wat is het, wat kun je ermee, wie moet je betrekken, waar moet je aan denken, en hoe geef je een gebiedsofferte vorm? In dit document komen de belangrijkste onderdelen van een gebiedsofferte aan de orde en is een concreet stappenplan uitgewerkt om tot een gebiedsofferte te komen.

Een effectief proces om tot een gebiedsofferte te komen vraagt de volgende randvoorwaarden:

  1. Vertrouwen tussen overheid en boeren, zowel op persoonlijk vlak als procedureel;
  2. Erkenning van en ruimte voor de expertise en kennis van boeren;
  3. Er wordt vanuit de gebiedspartijen gestuurd op doelen in plaats van op maatregelen. Zo kunnen boeren vanuit hun expertise en motivatie inzichtelijk maken hoe zij kunnen bijdragen aan gebiedsdoelen;
  4. Boeren dragen niet alleen bij (aanbod), maar worden ook gezien en gehoord in wat zij nodig hebben om bij te dragen aan de maatschappelijke doelen (vraag).

Deze handleiding voor het maken van een gebiedsofferte is tot stand gekomen in het kader van het Actieplan Natuurinclusieve Landbouw Gelderland en is het resultaat van meerdere bijeenkomsten met boeren en beleidsmakers.

Landbouw als waardevolle drager van de Foodvalley

Er zijn, ook in regio Foodvalley, grote opgaven voor de landbouw op gebied van stikstof, natuur, biodiversiteit en water. Deze opgaven kunnen alleen worden opgelost samen met boeren. Veel boeren willen ook graag onderdeel zijn van de oplossing en zijn bereid om dingen anders te gaan doen. De randvoorwaarden zijn een knelpunt waaronder boeren kunnen veranderen. Denk aan de beloning van wat boeren (kunnen) doen: die kan komen in de vorm van geld, materieel of iets anders dat waarde heeft voor de bedrijfsvoering, zoals vergunningen of toegang tot grond. Naast de ontwikkeling van een handleiding hebben we in dit project ook onderzoek gedaan naar de waarde van landbouw voor de Foodvalley en de bijdrage van (natuurinclusieve) maatregelen aan gebiedsopgaven.

In het eerste hoofdstuk van dit rapport wordt de veranderende rol van landbouw in de Foodvalley toegelicht. We schetsen de rol die de landbouw in de regio al jaren speelt en de nieuwe rollen die de landbouw zou kunnen gaan spelen.

In hoofdstuk twee wijden we uit over de concrete uitwerking van die maatschappelijke uitdagingen, waaronder stikstofreductie, waterbeheer, klimaatmitigatie, biodiversiteitsherstel, bodemkwaliteit en recreatie beschreven aan de hand van beleidsdocumenten en interviews met beleidsmedewerkers. Daarbij beschrijven we het beoogde tijdspad van de doelen en de juridische hardheid.

Het derde hoofdstuk gaan we in op de maatregelen waarmee agrariërs kunnen bijdragen aan de gebiedsdoelen – veelal zijn die in lijn met een transitie naar natuurinclusieve landbouw. We beschrijven die maatregelen op verschillende niveaus: perceel, bedrijf of landschap. Voor iedere maatregelen bespreken we de bijdrage aan de gebiedsdoelen en relevante bedrijfseconomische overwegingen.

De implementatie van de maatregelen vereist investeringen die in het huidige systeem economisch vaak niet haalbaar zijn voor de boeren. In het vierde hoofdstuk benoemen we daarom wat boeren nodig hebben om deze maatregelen uit te voeren, waarbij we onze aandacht zullen richten op adequate steun, financiële tegemoetkoming en het belang van onderling vertrouwen.

Dit rapport benadrukt dat het realiseren van de gebiedsdoelen in de Foodvalley een uitdaging omvat, maar ook een reeks waardevolle kansen biedt. Door te streven naar een goede balans tussen ecologische en economische aspecten van landbouw, kan de Foodvalley een gidsregio worden waar mens en natuur samenkomen.

Go back to other Case Studies